Λίγη τεχνική

Fiche pratique - Un peu de technique

Μέχρι σήμερα, τα διάφορα μέσα που σχεδιάστηκαν για την αναπαραγωγή μουσικής, είτε είναι αναλογικά είτε ψηφιακά, έχουν πάντα χρησιμοποιήσει τεχνικές ή τεχνολογικές λύσεις που επιτρέπουν την επέκταση του εύρους ζώνης και την αύξηση του λόγου σήματος προς θόρυβο (SNR) του εγγεγραμμένου σήματος.

Με αυτή τη λογική, οι διάφορες εταιρείες αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε εξισορρόπηση στους δίσκους κατά το πάτημα τους. Αυτή η ενέργεια συνίσταται στη μείωση των μπάσων συχνοτήτων και στην αύξηση των πρίμων (treble pre-emphasis) κατά τη χάραξη και στην εφαρμογή ακριβώς του αντίθετου κατά την αναπαραγωγή. Χονδρικά, το βινύλιο χαράσσεται ακολουθώντας μια καμπύλη σε σχήμα καμπάνας, και εφαρμόζεται μια αντίστροφη καμπύλη κατά την αναπαραγωγή (αυτός είναι ο δύσκολος ρόλος του προενισχυτή phono !). Αυτό επιτρέπει στο εύρος ζώνης ενός βινυλίου να φτάσει έως τα 20 Hz (μπάσα), κάτι που ήταν αδύνατο χωρίς αυτή την ενίσχυση, επειδή οι εκδρομές του αυλακιού ήταν υπερβολικά μεγάλες και ασύμβατες με το πλάτος του αυλακιού: το διαμάντι πηδούσε στο δίσκο αν χαράσσονταν πάρα πολλές χαμηλές συχνότητες, και η διάρκεια εγγραφής μειωνόταν σημαντικά.

Μεταξύ 1948 και 1955, αυτή η διόρθωση ή προενίσχυση πραγματοποιήθηκε με απόλυτη αναρχία, χωρίς καμία συνεννόηση μεταξύ των εταιρειών που χρησιμοποιούσαν η καθεμία τη δική της καμπύλη (US MID 30, WESTREX, FFRR LP, EMI LP, NAB, Columbia). Επιπλέον, δεν αναγραφόταν πάντα στο δίσκο ή το εξώφυλλό του ποια καμπύλη είχε χρησιμοποιηθεί στην εγγραφή, καθιστώντας την ταυτοποίηση αυτών των μικροαυλακωτών δίσκων δύσκολη, ακόμα και σήμερα.

Το 1954, η Recording Industry Association of America (RIAA) πρότεινε ένα πρότυπο βασισμένο στις καμπύλες των εταιρειών RCA και Victor. Πολύ γρήγορα, όλες οι εταιρείες υιοθέτησαν αυτή την προενίσχυση, που σήμερα ονομάζεται « RIAA ». Οι περισσότεροι δίσκοι που πατήθηκαν μετά το 1955 έχουν εγγραφεί με φίλτρα RIAA.

Έτσι ορίστηκαν τρεις σταθερές χρόνου που αντιστοιχούν σε 3 συχνοτικά όρια. Κατά την εγγραφή, οι συχνότητες κάτω από τα 500 Hz μειώνονται κατά 6 dB ανά οκτάβα, και αυτές πάνω από τα 2122 Hz αυξάνονται κατά 6 dB ανά οκτάβα. Κατά την αναπαραγωγή, ο προενισχυτής phono χρησιμοποιεί την αντίστροφη καμπύλη. Η καμπύλη εγγραφής αποτελείται από 2 φίλτρα υψηλής διέλευσης για τα όρια 50,05 Hz (3180 μs) και 2122 Hz (75 μs), και ένα φίλτρο χαμηλής διέλευσης στα 500,5 Hz (318 μs).

Αρχικός τύπος για την απόκτηση της καμπύλης RIAA:

 Courbe RIAA 1

f=συχνότητα, t1=σταθερά χρόνου πρίμων, 75 μs, t2=σταθερά χρόνου μεσαίων, 318 μs, t3=σταθερά χρόνου μπάσων, 3180 μs

 Courbe RIAA 2

Το 1976, η CEI (Διεθνής Ηλεκτροτεχνική Επιτροπή) εισήγαγε μια τροποποίηση αυτής της καμπύλης προσθέτοντας μια νέα σταθερά χρόνου που επηρεάζει μόνο τα πολύ χαμηλά. Είναι γνωστή ως RIAA/IEC. Αυτή η διόρθωση δεν γνώρισε ποτέ μεγάλη επιτυχία, με την αρχική καμπύλη RIAA να παραμένει μακράν η πιο διαδεδομένη μέχρι σήμερα.

Προσοχή, η διόρθωση RIAA δεν αφορά τους δίσκους γομαλάκας / 78 στροφών, οι οποίοι δεν χρησιμοποιούν την ίδια τεχνολογία με τους δίσκους βινυλίου, ούτε τις ίδιες κεφαλές ούτε, κυρίως, τις ίδιες προενισχύσεις (US MID 30, WESTREX, HMV/Blumlein, FFRR 78 (1949), Early DECCA, Columbia, BSI). Όλοι αυτοί προϋπήρχαν της τυποποίησης RIAA.

Η εγγραφή συνίσταται στη χάραξη της διαμόρφωσης του ήχου πάνω σε έναν δίσκο. Οι πρώτοι δίσκοι χαράσσονταν απευθείας, δηλαδή έπρεπε να χαραχθεί κάθε δίσκος ξεχωριστά, είτε παίζοντας το ίδιο μουσικό κομμάτι πολλές φορές, είτε χρησιμοποιώντας πολλούς χαράκτες ταυτόχρονα. Στη συνέχεια, η χάραξη γινόταν σε ένα πρωτότυπο, το οποίο χρησίμευε για την κατασκευή καλουπιού ώστε να πιεστούν οι δίσκοι βιομηχανικά. Και στις δύο περιπτώσεις, η πιο ευαίσθητη διαδικασία παραμένει η ίδια η χάραξη. Έτσι, ακόμη κι αν ένας δίσκος έχει παραχθεί με καλούπι, συχνά γίνεται λανθασμένα λόγος για χάραξη των αυλακιών του!

Η χάραξη είναι λοξή στις 45° και προς τις δύο κατευθύνσεις. Τα εσωτερικά (κοντά στο κέντρο) και εξωτερικά τοιχώματα του αυλακιού φέρουν αντίστοιχα τις διαμορφώσεις των αριστερών και δεξιών καναλιών. Έτσι, η πλευρική μετατόπιση του αυλακιού αντιπροσωπεύει τη μεταβολή του αθροίσματος των αριστερών και δεξιών σημάτων (μονοφωνικό συστατικό), ενώ το βάθος αντιπροσωπεύει τη διαφορά των δύο σημάτων (στερεοφωνικό συστατικό). Αυτό το σύστημα εξασφαλίζει συμβατότητα μεταξύ μονοφωνικών και στερεοφωνικών εγγραφών, καθώς ένας στερεοφωνικός δίσκος μπορεί να αναπαραχθεί σε μονοφωνικό πικάπ και το αντίστροφο. Τα Βινύλιο είναι μονοαυλάκωτοι δίσκοι, όπου ο ήχος εγγράφεται με σταθερή ταχύτητα (σε αντίθεση με το CD) σε ένα αυλάκι που ξεκινά από την άκρη του δίσκου και φτάνει στο κέντρο (αντίθετα με το CD). Όμως, η ταχύτητα κύλισης του αυλακιού είναι ταχύτερη στην αρχή του δίσκου (και εδώ αντίθετα με το CD, όπου η ταχύτητα είναι σταθερή), γεγονός που θεωρητικά προσφέρει ελαφρώς καλύτερη ποιότητα στις πρώτες κομμάτια του δίσκου σε σχέση με τα τελευταία λεπτά του, τα οποία είναι πιο δύσκολα στην ανάγνωση για το βραχίονα της πλατφόρμας που πρέπει να έχει τέλεια ρυθμισμένη τη διόρθωση antiskating.