
Εισαγωγή
Η ψηφιακή μουσική, όπως υποδηλώνει το όνομά του, στερείται φυσικών μέσων. Όταν η Ψηφιακό μουσική δεν αποθηκεύεται σε CD ή DVD, μιλάμε για αποϋλοποιημένες μορφές. Η μουσική αποθηκεύεται λοιπόν σε Ψηφιακό μορφή σε ένα αρχείο υπολογιστή. Πλέον είναι δυνατό να έχετε πρόσβαση στην ίδια ποιότητα ήχου με αυτή που βγαίνει από το στούντιο ηχογράφησης (Studio Master). Υπάρχουν δύο βασικά πλεονεκτήματα: η μεγάλη χωρητικότητα αποθήκευσης σε σύγκριση με τα φυσικά μέσα και μια ποιότητα που μπορεί, ανάλογα με τη διαμόρφωση, να είναι ανώτερη από αυτή του CD. Στην πραγματικότητα, με τα αρχεία ήχου έχετε τη δυνατότητα να επιλέξετε την ποιότητα της μορφής κωδικοποίησης ανάλογα με την επιθυμητή χωρητικότητα αποθήκευσης.
Επιπλέον, με την πληροφορικοποίηση και το internet, τα ψηφιακά αρχεία είναι εύκολα προσβάσιμα. Για να δημιουργήσετε μια ψηφιακή βιβλιοθήκη, έχετε πολλές επιλογές: είτε να κάνετε rip (αντιγραφή) ενός CD ή ενός βινυλίου για να το εισάγετε στον σκληρό σας δίσκο, είτε να κατεβάσετε αρχεία ήχου από μουσικές πλατφόρμες (Qobuz.com, , linnrecords.com, hdtracks…) (Θα αναπτύξουμε περισσότερο αυτό το σημείο στο πρακτικό φύλλο σχετικά με τη δημιουργία μιας μουσικής βιβλιοθήκης). Η ακρόαση της αποϋλοποιημένης βιβλιοθήκης είναι δυνατή, για παράδειγμα από έναν υπολογιστή, ένα mp3, ένα Smartphone, ένα tablet, ένα Network player, έναν audio server και μια βάση σύνδεσης (Μπορείτε να προχωρήσετε περαιτέρω στο πρακτικό φύλλο σχετικά με την αναπαραγωγή της ψηφιακή μουσική).
Το ψηφιακό vs το αναλογικό
Το 1978, οι εταιρείες Sony και Phillips συνεργάζονται για να ορίσουν ένα πρότυπο σύστημα με σκοπό την ανάπτυξη της μετατροπής του αναλογικού ήχου σε ψηφιακό σήμα. Το 1982 εμφανίζεται το πρώτο αναπαραγωγικό μηχάνημα εξοπλισμένο με οπτική (laser) χωρίς μηχανική επαφή και το μέσο του, το CD.Αυτός μπορούσε να περιέχει έως και 74 λεπτά μουσικής.
Το αναλογικό και το ψηφιακό είναι δύο διαδικασίες που χρησιμοποιούνται για την αποθήκευση και τη μεταφορά δεδομένων. Αυτά μεταφέρονται μέσω του ηλεκτρικού ρεύματος.
Ένα αναλογικό σήμα είναι συνεχές όπου κάθε στιγμή αντιστοιχεί σε μια συγκεκριμένη τιμή, δηλαδή το σήμα μπορεί να λάβει οποιοδήποτε πλάτος. Η γραφική του απεικόνιση είναι μια ημιτονοειδής καμπύλη:

Αντίθετα, το ψηφιακό σήμα κωδικοποιείται με δυαδικό τρόπο (βάσεις της πληροφορικής), είναι μια ακολουθία από 0 και 1. Η αναπαράστασή του είναι με τη μορφή ιστογράμματος:

Έτσι, η αναπαραγωγή ενός αναλογικού σήματος σπάνια γίνεται χωρίς απώλειες, καθώς είναι δύσκολο να αποκατασταθούν οι ίδιες ακριβείς τιμές πλάτους αν έχουν υπάρξει ηλεκτρικές παρεμβολές.
Αντίθετα, η αντιγραφή ενός ψηφιακού σήματος είναι απλή, υπάρχουν μόνο δύο επίπεδα πλάτους προς αναπαραγωγή.
Αρχή της ψηφιοποίησης
Η ψηφιοποίηση είναι η μετατροπή ενός αναλογικού σήματος σε ψηφιακό σήμα. Περιλαμβάνει δύο ταυτόχρονες διαδικασίες:
- Η δειγματοληψία (sampling en anglais): περιοδική δειγματοληψία του αναλογικού σήματος.
- Η ποσοτικοποίηση (ανάλυση): είναι η απόδοση μιας ψηφιακής τιμής σε κάθε δείγμα που λαμβάνεται. Στην ουσία, είναι η κλίμακα μέτρησης ενός δείγματος.
Η ποιότητα ενός ψηφιακού σήματος εξαρτάται από δύο στοιχεία: τη συχνότητα δειγματοληψίας, που ονομάζεται ρυθμός δειγματοληψίας, και την ανάλυση.
Όσο υψηλότερος είναι ο ρυθμός δειγματοληψίας (τα διαστήματα που λαμβάνονται θα είναι λοιπόν μικρότερα), τόσο πιο πιστό θα είναι το ψηφιακό σήμα στο πρωτότυπο.
Η ανάλυση είναι ο αριθμός των bits με τον οποίο κωδικοποιούνται οι τιμές, δηλαδή ο αριθμός των διαφορετικών τιμών που μπορεί να λάβει ένα δείγμα. Όσο μεγαλύτερη είναι η ανάλυση, τόσο καλύτερη είναι η ποιότητα.
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα με τη μορφή ποιότητας CD 16 bits, 44.1 kHz: ο ήχος αναλύεται 44.100 φορές το δευτερόλεπτο σε μια κλίμακα 16 bits.
Ακολουθεί ένα διάγραμμα που απεικονίζει τη δειγματοληψία του αναλογικού σήματος κατά τη μετατροπή αναλογικού – ψηφιακού:
Πηγή: http://fcosinus.free.fr/articlenum/numerique.html
Η ψηφιοποίηση προσφέρει λοιπόν τη δυνατότητα να επέμβετε στην ποιότητα του σήματος. Σημειώνεται η σημασία της αναλογίας ποιότητας και ποσότητας. Μπορείτε είτε να βελτιώσετε την ποιότητα του σήματος εις βάρος του αποθηκευτικού χώρου, είτε να χρησιμοποιήσετε συμπίεση για να κερδίσετε πολύ διαθέσιμο χώρο.
Έτσι, κατά την ψηφιοποίηση, μπορούμε να επιλέξουμε να διατηρήσουμε ή να μειώσουμε την ποιότητα του σήματος για:
- Το κόστος αποθήκευσης
- Το κόστος της ψηφιοποίησης
- Οι χρόνοι επεξεργασίας
Το ψηφιακό είναι χρήσιμο μόνο για τη μεταφορά και την αποθήκευση της μουσικής. Πράγματι, το ανθρώπινο αυτί μας λειτουργεί με αναλογικό τρόπο, συνεχώς, με τις δονήσεις των τυμπάνων. Δεν αποκωδικοποιούμε το ψηφιακό από τις δυαδικές του ακολουθίες. Είναι λοιπόν απαραίτητο να μετατραπεί ξανά το ψηφιακό σήμα σε αναλογικό για να μπορέσουμε να το ακούσουμε. Από εκεί προκύπτει η είσοδος του μετατροπέας Ψηφιακό-Αναλογικό (DAC).
Η επιλογή της συχνότητας δειγματοληψίας δεν γίνεται τυχαία, πρέπει να είναι αρκετά υψηλή ώστε να διατηρείται η μορφή του σήματος. Σύμφωνα με το θεώρημα του Shannon, για να μπορέσουμε να ψηφιοποιήσουμε σωστά ένα σήμα, πρέπει να δειγματοληπτούμε σε συχνότητα διπλάσια (ή μεγαλύτερη) από τη συχνότητα του αναλογικού σήματος που δειγματοληπτούμε.
Bit Rate και θεωρητική δυναμική
Το Bit Rate στα γαλλικά «Débit Binaire» αντιπροσωπεύει τον αριθμό των δυαδικών στοιχείων που μεταδίδονται ανά δευτερόλεπτο. Εκφράζεται σε bits ανά δευτερόλεπτο (B/s, Bit/s ή bps) ή τα πολλαπλάσιά του, σύμφωνα με τη σημειογραφία του Διεθνούς Συστήματος (SI):
- το kilobit ανά δευτερόλεπτο (σύμβολο kbit/s) = 1 000 bit/s·
- το μεγαμπίτ ανά δευτερόλεπτο (σύμβολο Mbit/s) = 1 000 kbit/s·
- το gigabit ανά δευτερόλεπτο (σύμβολο Gbit/s) = 1 000 Mbit/s.
Η ταχύτητα μεταφοράς εκφράζεται συχνά σε octet, αγγλική μετάφραση του Byte· Ένα octet ισοδυναμεί με 8 Bits ανά δευτερόλεπτο. Γι’ αυτό μπορείτε να βρείτε αρχεία με μονάδα μέτρησης Bps (Byte per second) ή ko/s (kilo-octet ανά δευτερόλεπτο).
Ανάλογα με τον αλγόριθμο συμπίεσης και τις επιλογές του, μπορούμε να έχουμε δύο τύπους bit rates:
- Σταθερός Ρυθμός Bit (CBR)
- Μεταβλητός Ρυθμός Bit (VBR) ή Μέσος Ρυθμός Bit (ABR)
Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα αρχείο σε μορφή MP3 CBR 320 kbps: Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρχουν 320.000 bytes που επεξεργάζονται ανά δευτερόλεπτο μουσικής.
Η θεωρητική δυναμική εκφράζεται σε ντεσιμπέλ (dB) και αντιπροσωπεύει τη διαφορά μεταξύ του πιο χαμηλού και του πιο δυνατού ήχου που μπορεί να αποδώσει ένα σύστημα. Για παράδειγμα, μια δυναμική 60 dB υποδηλώνει ότι υπάρχουν 60 επίπεδα ντεσιμπέλ μεταξύ του πιο χαμηλού και του πιο δυνατού ήχου.
Αυτό το διάγραμμα με παράδειγμα σας δείχνει διαφορετικές εντάσεις και το αντίστοιχό τους στο καθημερινό μας περιβάλλον.

Παράδειγμα μέσων και τα χαρακτηριστικά τους:
Πηγή: Prestige & Image n°68
(1): Ο ρυθμός bit υπολογίζεται χρησιμοποιώντας τον τύπο bits/δευτερόλεπτο = (συχνότητα δειγματοληψίας σε Hz)*(κανάλια)*(αριθμός bits)
Η συμπίεση
Η συμπίεση είναι μια διαδικασία που συμπιέζει τα δεδομένα ενός αρχείου ώστε να εξοικονομηθεί αποθηκευτικός χώρος. Υπάρχουν δύο τύποι συμπίεσης:
- Συμπίεση χωρίς απώλειες: Το μέγεθος του αρχείου μειώνεται και το σύνολο των δεδομένων παραμένει ανέπαφο
- Συμπίεση με απώλειεςΤο μέγεθος του αρχείου μειώνεται σημαντικά, αλλά τα διαγραμμένα δεδομένα δεν μπορούν να ανακτηθούν. Έτσι, προκύπτει ένα υποβαθμισμένο αρχείο.
Προσοχή να μην συγχέετε τη συμπίεση με την απώλεια δεδομένων. Στην πληροφορική, η συμπίεση δεν προκαλεί απώλειες δεδομένων, επιτρέπει, με τη βοήθεια μαθηματικού αλγορίθμου, τη μείωση του μεγέθους του αρχείου. Η Ενίσχυση / Gain είναι αξιοσημείωτη, περίπου 40 έως 50%.
Τέλος, η απώλεια δεδομένων οφείλεται απλώς στον αλγόριθμο που διαγράφει υποτιθέμενα περιττά δεδομένα (δύσκολα ακουστά) προκειμένου να μειώσει το μέγεθος του αρχείου. Ένα αρχείο που έχει χάσει δεδομένα είναι αναγκαστικά μια αδρή προσέγγιση του αρχικού σήματος και όχι μια πιστή αναπαράσταση.
Μπορούμε να ταξινομήσουμε τα ψηφιακά αρχεία σε τρεις κατηγορίες:
- Τα αρχεία χωρίς συμπίεση :
Αυτά τα αρχεία περιλαμβάνουν το αρχικό σήμα, αλλά, χωρίς συμπίεση, το μέγεθος του αρχείου είναι μεγάλο και η λήψη του πολύ αργή. Αυτός ο τύπος αρχείου έχει μικρό ενδιαφέρον, καθώς περιέχει την ίδια ποιότητα σήματος με τα αρχεία συμπιεσμένα χωρίς απώλειες (Lossless), καταλαμβάνοντας 2 ή 3 φορές περισσότερο χώρο.
Εδώ είναι δύο κύρια αρχεία χωρίς συμπίεση:
WAV :(Μορφή ήχου Waveform)
Το WAV είναι μια μορφή αρχείου ήχου χωρίς συμπίεση και χωρίς απώλειες που αναπτύχθηκε από τη Microsoft. Η κατάληξη είναι .wav
AIFF :(Audio Interchange File Format)
Το AIFF είναι μια μορφή αρχείου χωρίς συμπίεση, δηλαδή χωρίς απώλειες, που αναπτύχθηκε από την Apple για την αποθήκευση αρχείων ήχου στους υπολογιστές της εταιρείας. Είναι το αντίστοιχο του WAV για το περιβάλλον των Windows. Η κατάληξη είναι .aif
- Τα αρχεία συμπιεσμένα χωρίς απώλειες (Lossless) :
Η συμπίεση Lossless επιτρέπει την πλήρη αναπαραγωγή του αρχικού σήματος. Το Lossless μειώνει τα δεδομένα ήχου χωρίς να τα καταστρέφει (μη καταστροφική αρχή). Τα αρχεία χωρίς απώλειες προσφέρουν έτσι μεγάλη χωρητικότητα αποθήκευσης με ποιότητα ίση με το αρχικό σήμα. Η ποιότητα ενός αρχείου Lossless μετριέται από τον ρυθμό δειγματοληψίας και την ανάλυση.
Τα βασικά αρχεία Lossless:
FLAC : (Free Lossless Audio Codec)
Το FLAC είναι μια μορφή αρχείου με συμπίεση δεδομένων χωρίς απώλειες. Αυτή η μορφή δεν αφαιρεί καμία πληροφορία από το ηχητικό σήμα. Το κύριο πλεονέκτημά του είναι ότι απαιτεί λιγότερη μνήμη από μια μη συμπιεσμένη μορφή. Η κατάληξή του είναι .flac
ALAC : (Apple Lossless Audio Codec)
Το ALAC είναι μια μορφή αρχείου με συμπίεση χωρίς απώλεια δεδομένων που αναπτύχθηκε από την Apple. Σημειώνεται ότι η Apple δεν χρησιμοποιεί ποτέ τη συντομογραφία ALAC αλλά προτιμά το Apple Lossless. Η κατάληξή του είναι .alac
Monkey’s Audio : (.APE)
Το APE είναι μια μορφή αρχείου ήχου με συμπίεση και χωρίς απώλειες. Αυτή η μορφή αποτελεί lossless συμπίεση της μορφής WAV. Αποσυμπιένοντας ένα αρχείο APE, είναι δυνατό να ανακτηθεί το αρχικό αρχείο WAV.
- Τα συμπιεσμένα αρχεία με απώλειες (Lossy) :
Αυτός ο τύπος συμπίεσης είναι καταστροφικός, ο μαθηματικός αλγόριθμος θα αφαιρέσει ένα μέρος των ηχητικών δεδομένων που θεωρούνται ελάχιστα αντιληπτά από το ανθρώπινο αυτί. Αυτά τα αρχεία προσφέρουν μια επίπεδη απόδοση με λίγη παρουσία, η ηχητική λεπτομέρεια έχει «εξομαλυνθεί».
Λίστα των κυριότερων συμπιεσμένων αρχείων με απώλειες:
MP3 : (MPEG Audio Layer 3)
Το MP3 είναι μια μορφή αρχείου με συμπίεση. Συμπιέζει αρχεία ήχου με απώλειες δεδομένων.
AAC : (Advanced Audio Coding)
Το AAC είναι μια μορφή αρχείου με συμπίεση και απώλεια δεδομένων. Ωστόσο, προσφέρει καλύτερη αναλογία ποιότητας/ρυθμού μετάδοσης δεδομένων από τη μορφή mp3. Οι επεκτάσεις του είναι: .aac, .m4a, .m4p
WMA : (Windows Media Audio)
Η μορφή WMA είναι η ιδιόκτητη μορφή συμπίεσης ήχου που αναπτύχθηκε από τη Microsoft. Η κατάληξή της είναι .wma
Για τα συμπιεσμένα με απώλειες (Lossy) αρχεία ήχου, ο δείκτης της ποιότητάς τους είναι το Bit Rate (ρυθμός μετάδοσης bit). Όσο λιγότερα δεδομένα αφαιρεί ο αλγόριθμος συμπίεσης, τόσο υψηλότερο είναι το Bit Rate και τόσο καλύτερη θα είναι η ηχητική ποιότητα.
Για παράδειγμα, για την ποιότητα μιας μορφής lossy mp3:
mp3 στα 320 Kbps > mp3 στα 256 Kbps > mp3 στα 192 Kbps > mp3 στα 128 Kbps

Οι κύριες μορφές αρχείων ψηφιακού αφιερωμένες στη μουσική σε μορφή αρχείων:

Πηγή: Prestige & Image n°68
Υπολογισμός του μεγέθους ενός αρχείου ήχου
Υπολογισμός ροής :
ρυθμός μετάδοσης (kbit/s) = συχνότητα δειγματοληψίας (Hz) x κβαντοποίηση (bit) x αριθμός καναλιών
Παράδειγμα με ένα CD audio: ρυθμός μετάδοσης = 44 100 Hz x 16 bits x 2 = 1411 kbit/s
Για μια μορφή σταθερού ρυθμού μετάδοσης:
Μέγεθος (Ko) = χρόνος (s) x ρυθμός μετάδοσης (Kbit/s) / 8
Παράδειγμα: για ένα αρχείο MP3 κωδικοποιημένο στα 192 Kbit/s με διάρκεια 5 λεπτά
Μέγεθος = 5 x 60 x 192 / 8 = 7 200 Ko
Για μια μορφή με μεταβλητό ρυθμό μετάδοσης:
Μέσο μέγεθος (Ko) = χρόνος (s) x μέσος ρυθμός μετάδοσης (Kbit/s) / 8
Μέγιστο μέγεθος (Ko) = χρόνος (s) x μέγιστη ταχύτητα (Kbit/s) / 8
Οι προτάσεις μας
Η επιλογή του format θα εξαρτηθεί από τις προσδοκίες σας και τον εξοπλισμό σας. Συνιστούμε, για audiophiles που διαθέτουν ένα σύστημα Hi-Fi υψηλής ποιότητας και μεγάλη χωρητικότητα μνήμης, να χρησιμοποιούν τα ασυμπίεστα formats. Αυτά είναι τα καλύτερα formats για την αναπαραγωγή αποϋλοποιημένης μουσικής. Θα χρησιμοποιήσετε το format WAV (Waveforme Audio format) αν είστε σε Windows και το format AIFF (Apple Interchange File Format) για το περιβάλλον MAC. Αυτά τα υψηλής ποιότητας formats (ανώτερα από το CD) είναι πολύ ογκώδη, επομένως είναι απαραίτητος ένας πολύ μεγάλος αποθηκευτικός χώρος.
Κριτική maChaineHiFi :
- Ποιότητα: 3 αστέρια
- Χώρος αποθήκευσης: Πολύ σημαντικός
Εάν ο αποθηκευτικός σας χώρος είναι περιορισμένος, σας συνιστούμε ανεπιφύλακτα να χρησιμοποιείτε τύπους Lossless φορμά, δηλαδή αρχεία συμπιεσμένα χωρίς απώλειες. Αν και αυτά τα audio φορμά έχουν υποστεί συμπίεση, περιέχουν το αρχικό σήμα καταλαμβάνοντας λιγότερο χώρο! Έχετε λοιπόν τη δυνατότητα να επιλέξετε ανάμεσα σε τέσσερα βασικά αρχεία που εγγυώνται καλή απόδοση, όπως το FLAC (Free Lossless Audio Codec), το ALAC (Apple Lossless Audio Codec), το Monkey’s Audio (APE) και το WMA Lossless (Windows Media Audio Lossless). Σας ενημερώνουμε για τις τεχνικές λεπτομέρειες ώστε να επιλέξετε το «καλύτερο» σύμφωνα με τα κριτήριά σας.
Κριτική maChaineHiFi:
- Ποιότητα: 2 αστέρια
- Χωρητικότητα αποθήκευσης: Μέση
Τεχνικές λεπτομέρειες των Lossless μορφών:

Τέλος, αν λόγω έλλειψης χώρου είστε αναγκασμένοι να χρησιμοποιήσετε Lossy formats, δηλαδή αρχεία συμπιεσμένα με απώλειες, όπως το mp3 (MPEG Audio Layer 3) για παράδειγμα, σας συμβουλεύουμε να χρησιμοποιείτε αυτά τα formats με Bit Rate 320 Kbps που είναι η καλύτερη δυνατή ποιότητα. Το πλεονέκτημα αυτών των formats με απώλειες είναι ότι καταλαμβάνουν πολύ λίγο χώρο σε έναν σκληρό δίσκο.
Αν δεν έχετε τα υλικά μέσα για να αποθηκεύσετε ολόκληρη τη βιβλιοθήκη σας σε μη συμπιεσμένη μορφή ή Lossless, σας προτείνουμε να τα κωδικοποιήσετε σε Lossy. Σας παρέχουμε επίσης τα τεχνικά χαρακτηριστικά ώστε να επιλέξετε τη «καλύτερη» μορφή σύμφωνα με τα κριτήριά σας.
Κριτική maChaineHiFi:
- Ποιότητα: 1 αστέρι
- Χωρητικότητα αποθήκευσης: πολύ χαμηλή
Τεχνικές λεπτομέρειες μορφής Lossy :
